Hoer of Madonna? Madonna of hoer?

 (NVDR: dit is een gastbijdrage, geschreven door iemand die liever anoniem wil blijven omdat de aanleiding voor dit stuk nogal persoonlijk is. Zelf ook een gastbijdrage schrijven? Contacteer ons op nietinmijnpretpark@gmail.com !)

Hoer of Madonna?

Dit stuk gaat over mijn eigen worstelingen met mijn geslacht, met mijn seksualiteit. Niet dat ik er mee worstel dat ik een vrouw ben, daar ben ik heel trots op. Voor mij maakt mijn gender deel uit van de diepste kern van mijn identiteit. Het is hoe vrouw-zijn gezien wordt, de onbewuste lagen die in het diepst van onze cultuur toch nog zitten, waar ik mee worstel. In dit stuk wil ik me tot in de diepste krochten van de seksualiteit en man-vrouw verhoudingen begeven. Hierbij kijk ik naar nog steeds geldende machtsverhoudingen die uitgedrukt worden door bepaalde ideeën. En ideeën, opvattingen zijn voor mij nog altijd de sterkste bron van machtsuitoefening. Het kan zijn dat ik hierbij soms wat speculatief te werk ga, maar dan is het aan de lezer om hier kritisch tegenover te staan.

munch9

Edvard Munch – Madonna

Wat heeft mij nu aangezet om hier iets over te schrijven? Eigenlijk een heel eenvoudige discussie met mijn vriend over het geslacht van kinderen. Ik vertelde over de favoriete namen die ik had voor als ik later kinderen zou krijgen, maar ja, dat lijstje beperkt zich nog maar tot één naam omdat dit voor mij nog niet echt aan de orde is. Een meisjesnaam. De reactie die hem hierop ontschoot was dat hij toch liever jongens zou hebben dan meisjes. Ik stond perplex. Hoe kan je nu een voorkeur hebben voor het geslacht van je kind? “Nu zal ik later altijd denken, als ik toch een meisje heb, dat ze toch niet zo gewenst is door jou als een jongen.” Ik was redelijk kwaad en zei dat zijn uitspraak grensde aan barbaarse Chinese praktijken tegenover dochters door hun één-kindpolitiek. In respons zei hij: “Ja maar, neen je begrijpt het niet. Het is niet dat ik mijn dochter niet graag zou zien, ik zou ze net heel graag zien. Zo graag dat ik het niet zou aankunnen dat ze op haar 15de bij mij zou thuiskomen met een onnozelaar.” En met onnozelaar bedoelde hij ‘man’ of ‘jongen’ in het algemeen. “Dan zou die braaf mee aan de eettafel blijven zitten heel de avond. En gaan spelen op haar kamer? Niets van! Ik zou denk ik net heel beschermend zijn tegenover mijn dochter en het moeilijk hebben met dat ze opgroeit.” In plaats van dat dit mij suste, had deze uitleg net een averechtse effect. “En wat als een jongen haar gelukkig zou maken? Zou je dan toch nog altijd negatief tegenover een andere man staan? En eigenlijk, zelfs dat hoeft toch ook al niet? Wat als dat dan toch niet voor de eeuwigheid beschoren bleek, en dat ze zichzelf en haar seksualiteit heeft kunnen exploreren? Is het niet juist belangrijk om een boodschap van verantwoordelijkheid en autonomie te communiceren in plaats van de seksualiteit van je dochter te ontkennen en te onderdrukken?” Waarop de discussie dan weer verder ging: “ Maar, je denkt dat ik hier raar in ben of zo? Alle mannen denken hier zo over. Al mijn vrienden waarmee ik hierover praat, zeggen net hetzelfde, die zouden het om net dezelfde reden moeilijk hebben met een dochter. Bij uw eigen vader zal dat ook wel ergens wringen hoor. Waarom denk je dat al die culturele vooronderstellingen over schoonmoeders en schoonvaders bestaan? Dat is niet uit de lucht gegrepen, dat is gewoon een feit.” Nog meer olie op het vuur, maar voldoende om voor een avond discussie aan te kunnen.

In de dagen daarna is deze discussie mij blijven achtervolgen in mijn overpeinzingen om verschillende redenen. Natuurlijk ook omdat het me persoonlijk zo aanging, maar ook op een meer maatschappelijk, theoretisch niveau. Wat wil dit zeggen over vrouwelijke seksualiteit en de houding van bepaalde mannen ertegenover? Ik praatte er ook nog verder over met een feministische vriend van mij (een man nota bene) en vertelde hem over die bewuste discussie. Nog voor ik aanbeland was bij heel de uitleg over waarom mijn vriend het er moeilijker mee zou hebben om dochters te hebben, viel hij me al in de rede en vulde heel de redenering aan die mijn vriend had gegeven. “Ja, ik ken dat, dat soort standpunten, dat wordt inderdaad door veel mannen gezegd. Voor mij is dat het grootste bewijs dat het patriarchaat nog bestaat.” We hebben hier nog lang over gepraat en het was voor mij heel bevrijdend om hier ook een ander, open-minded standpunt over te horen. Het is dus al zeker mijn bedoeling niet om alle mannen over dezelfde kam te scheren. Ook niet om mijn eigen vriend te veroordelen, maar het gaat meer over hardnekkige culturele opvattingen die blijkbaar soms nog de kop opsteken.

Na er met verschillende mensen over gesproken te hebben, zowel mannen als vrouwen, denk ik toch dat deze redelijk banale uitlating van mijn vriend een symptoom is van dieper liggende scheefgetrokken verhoudingen. Het feit dat sommige mannen de gedachte niet aankunnen dat hun dochter een seksueel wezen is, heeft volgens mij te maken met een hardnekkige dichotomie waar veel mannelijk denken in vastgeroest is. Vrouwen zijn ofwel een hoer of een heilige madonna. Laat me deze twee opties eerst bondig beschrijven. De hoer is het symbool van hoe veel van deze vaders in spe in hun jeugd andere vrouwen zagen (we zien hier dus ook dat wat er werkelijk aan de hand is een soort van spiegeling is waarbij degene die in de rol van vader gesteld is, zichzelf gelijkstelt aan de zogezegde ‘onnozelaar’ waarmee de dochter komt aanzetten). Vrouwen dienen hier voor seks en niet veel meer. In dit symbool worden ze gereduceerd tot willoze objecten die aan de seksuele verlangens van zeer masculiene, seksueel actieve mannen tegemoet komen. Impliciet wordt seks hier dus ook gelijk gesteld aan misbruik, aan een subject-object relatie waarin de vrouw duidelijk de plaats inneemt van de onderdrukte. De tweede optie is die van de Madonna, de vrouw waarvan niet gesuggereerd mag worden dat ze een seksueel wezen is. Deze sacrale vrouwenrol wordt in de eerste plaats toegedicht aan de moeder, maar in tweede instantie ook aan dochters of zussen. Deze vrouwen zijn ofwel degene die beschermen of degene die mannelijke bescherming nodig hebben. Maar ook als ze beschermen of zorg verlenen, hebben ze toch ook in laatste instantie zorg nodig van een man, denk maar aan mama-mopjes waar bepaalde jongetjes zeer heftig op reageren. In laatste instantie is het ook het jongetje die zijn onbevlekte, heilige moeder moet beschermen tegen aanvallen van buitenaf.

Wel nu, wat is er dan aan de hand bij de figuur van de dochter in ons voorbeeld? Bij haar worden de grenzen tussen de culturele symbolen van de hoer en de madonna geperverteerd. Hoer en madonna gaan overlappen in de dochter die haar seksualiteit begint te exploreren. In haar figuur komt aan het licht dat een vrouw niet in deze symbolische dichotomie kan gedwongen worden, maar dat de werkelijkheid van de vrouwelijke seksualiteit zo veel complexer is. Je ziet deze verwarring van die twee categorieën bijvoorbeeld ook aan het werk in een sociaal experiment dat in Peru werd uitgetest waarbij mannen die op straat ‘catcallden’ plots niet met hun gebruikelijke prooien geconfronteerd werden, maar dat achteraf onthuld werd dat het hun eigen moeder was die zonder dat ze het beseften door de straten dartelde. Sommige feministen gebruiken dit experiment om aan te tonen hoe verschrikkelijk respectloos catcalling wel niet is, of om nog een feministisch modewoord te gebruiken: dat het ‘slutshaming’ is. Ik denk echter dat dit een verkeerde argumentatie is. Het is niet de bedoeling dat we iedere vrouw als onze moeder behandelen, dat vrouwen sekse-loze wezens zijn die quasi-sacraal boven het aardse spel van seksualiteit uitzweven. Vrouwen mogen geseksualiseerd worden (zolang dit hen niet in hun integriteit schaadt uiteraard) en een moeder is volgens mij ook iets fundamenteel anders dan een potentiële seksuele partner.

Het probleem ligt er volgens mij dus niet in dat alle vrouwen niet als je moeder behandeld worden. Gelukkig maar, anders zou er van voortplanting geen sprake zijn. Het probleem is net dat zowel in het beeld van madonna, als hoer de vrouw tot een passief wezen wordt gereduceerd. Bij beide symbolieken is het de man die het alleenrecht heeft over het handelingsvermogen. De hoer wordt gezien als degene die wordt gebruikt tijdens seks, die toegeëigend wordt door de man. In feite reflecteert dit volgens mij ook een problematische verhouding die sommige mannen (die deze denkbeelden hebben) nog hebben ten aanzien van hun eigen seksualiteit. Dit is waarschijnlijk geworteld in ons cultureel christelijk verleden waarin seksualiteit steevast met zonde geassocieerd werd. De hoer symboliseert dus ook de schaamte en de weerbarstige relatie die sommige mannen met hun eigen seksualiteit hebben. De hoer vormt het bewijsstuk voor het aspect van de man waarmee hij niet geconfronteerd wil worden, namelijk de dierlijkheid van het seksuele. En dus, het bewijsstuk mag vooral niet erkend worden in haar menselijkheid. Dit is een mogelijke strategie om de schaamte te overbruggen. De madonna vervolgens, die toch geëerd wordt en op een voetstuk wordt geplaatst, wordt ook vanuit een bepaald opzicht passief gehouden. Ten aanzien van haar eigen seksualiteit wordt ze gecontroleerd en in bedwang gehouden. Alle actoren die haar zouden kunnen aanzetten tot seksualiteit worden op hun beurt dan ook weer gedemoniseerd. En ook in de seksuele act die een madonna zou stellen met een man, zou het weer die man zijn aan wie alle activiteit wordt toegeschreven, en zij is het willoze slachtoffer dat wordt besmeurd.

Op deze manier worden de grenzen tussen hoer en madonna zorgvuldig bewaakt en zelfs gemanipuleerd. De lijnen van dit talig dilemma zijn echter uitgetekend door patriarchale veronderstellingen die nog in bepaalde mate in onze maatschappij leven. Welk alternatief stel ik hier nu tegenover? Zoals ik al zei, heeft macht volgens mij veel te maken met ideeën en is het volgens mij in se definitiemacht. Het is in dit geval de macht om hegemonische ideeën te formuleren over man-vrouw verhoudingen. Mijn mening is dat voor ons cultuurwezens niet in daden of feiten het wezenlijk onderdrukkende ligt, maar in hoe we die feiten talig ‘framen’; in hoe we onszelf ‘agency’ of handelingsvermogen toeschrijven. Andere manieren om vrouwelijke seksualiteit te framen zijn dus levensnoodzakelijk willen we uit patriarchale vooronderstellingen over seks kunnen losbreken. Een treffend voorbeeld hiervan is hoe seksualiteit ten tijde van de Grieken en de Romeinen geframed werd. In het boek van Caroline Vout, Seks on show. Seeing the erotic in Greece and Rome komen we bijvoorbeeld te weten dat de hiërarchische seksuele dichotomie niet zozeer door het begrippenpaar man-vrouw wordt uitgedrukt, maar door actief-passief. Degene die gezien werd als de actieve in seksuele gemeenschap was degene die onderliggend als de machtige werd beschouwd. Ongetwijfeld heeft dit ook te maken met het veel voorkomen van pederastie en dat het hier dan ook belangrijk was om te weten of de man in kwestie de actieve of passieve rol vervulde. Als hij de actieve rol innam in de homoseksuele relatie was dit helemaal geen schande, als hij daarentegen de pathicus was wel. Mijn claim is dat wie als actief of passief beschouwd wordt, niet zoveel te maken heeft met effectieve handelingen, maar wel met hoe de seksuele daad geframed wordt (let wel op, ik heb het hier over seks met wederzijdse instemming, over verkrachting spreek ik me niet uit). Orale seks kan bijvoorbeeld gezien worden als de vrouw die passief haar eigen seksuele gevoelens opzij schuift om haar man te bevredigen, maar ook als een vrouw die het heft in handen neemt en controle neemt over de seksuele daad. In bepaalde perioden van de klassieke oudheid zag men bijvoorbeeld orale seks ook eerder volgens de laatste beschrijving. Of als een vrouw ervan geniet om onderdanig te zijn tijdens seks, dan hoeft dit niet te betekenen dat ze zich als willoos subject laat toe-eigenen, dit kan net ook een actief exploreren van haar eigen voorkeuren inhouden. Het komt er volgens mij dus op aan om ook een beeld van vrouwen op te nemen in onze culturele verbeelding dat ze als actief handelende wezens afschildert. Vrouwen zijn niet automatisch passieve wezens m.b.t. seksualiteit maar geven ook actief betekenis hieraan. Vrouwen kunnen ook hun seksualiteit toe-eigenen en ze hebben ook het recht om deze sfeer van het leven te verkennen. Ook een dochter is niet iemand om te controleren met mannelijke autoriteit, maar als je haar serieus neemt als mens, dan ken je haar ook het recht toe om zelf actief keuzes te maken op dit vlak. Ook vrouwen die gewoon zin hebben in een one-night stand laten zich niet domineren of zijn geen hoeren, zij hebben even zeer als jonge mannen het recht om actief te exploreren. Gelijkheid is er pas als we zowel mannen als vrouwen serieus nemen in hun eigen autonomie en hun het recht geven om als volwaardig persoon hun seksualiteit te ontdekken. Het is de erkenning van de mogelijkheid tot actief handelen die van de andere mens, man of vrouw, een volwaardige persoon maakt. Onze cultuur heeft een alternatief nodig voor het patriarchaal dilemma tussen de hoer en de madonna. Misschien kan Afrodite, vrouw die zowel Godin als rolmodel van de seksualiteit is (en niet toevallig Grieks!) hier wel dienst doen.

Advertenties

Een gedachte over “Hoer of Madonna? Madonna of hoer?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s