Het moeras van online activisme (II)

De clusters

De labels op deze twee assen zijn niet noodzakelijk in tegenspraak met elkaar. Integendeel, labels die dicht bij elkaar liggen zijn vaak symbiotisch, zoals bijvoorbeeld communisme en revolutie, die makkelijk samengaan. Aan de andere kant, hoe groter de afstand tussen twee labels op de grafiek, hoe waarschijnlijker er tussen beide posities een dissonant conflict ontstaat. In de extremen, met concepten in diametraal tegengestelde hoeken, is het moeilijk om te zien die posities ooit met elkaar zouden kunnen verzoend worden. Een liberale idealist die gelooft in de kracht en de efficiëntie van republicanisme en het rationele discours, zal tezelfdertijd niet consistent kunnen geloven in een donkere, hegemonistische visie (zoals Foucauldiaanse biopolitiek) waarin machtsrelaties intrinsiek en onvermijdelijk corrupt zijn en corrumperen.

Nu we de assen gedefinieerd hebben, kunnen we de vier kwadranten gaan verkennen die het gevolg zijn van hun intersecties. De labels binnen elk kwadrant vormen een cluster van posities die doorgaans dezelfde standpunten (positief of negatief) innemen aangaande Agency en Vertrouwen. Ik zal beginnen in het kwadrant bovenaan rechts en met de klok mee verder gaan.

Ethische Solidariteit

In het kwadrant van de Ethische Solidariteit zit de conventionele, mainstream Liberale Cluster: het geloof dat mensen en systemen diep vanbinnen goede bedoelingen hebben en dat individuen vrije keuzes kunnen maken om de samenleving te verbeteren. De extreme versie hiervan is het “ideale gesprek” van de filosoof Jurgen Habermas, een hypothetische constructie waarin elke burger op kritische en rationele wijze deelneemt aan de besluitvorming in wat het beste is voor de samenleving, om zo tot een superieure overeenkomst te komen.

Structurele Solidariteit

Binnen Structurele Solidariteit bevindt zich de Radicale Cluster, die elke traditionele vorm omvat van massale hervormingen, revolutionaire bewegingen, georganiseerd protest tot en met revolutionair communisme. Hier maakt het individu minder uit dan historische krachten die de drijvende kracht vormen achter grootschalige entiteiten (het proletariaat, de avant-garde, enz.) die de samenleving verbeteren door radicale veranderingen in organisaties en politiek. Wie niet helemaal vertrouwt op historisch determinisme, sociale machtsstructuren of massabewegingen kan zich soms ook vinden in een gematigder vorm van radicale overtuigingen, zoals anarchisme of autonomisme.

Structurele Verdenking

In het kwart van Structurele Verdenking is er de Theoretische Cluster, die de nood beklemtoont om uit te zoeken wat er gaande is onder het oppervlak van de burgersamenleving en de overheid. Verdenking vereist dat uiterlijke indrukken niet mogen vertrouwd worden, dus probeert het theoretische werk van Nietzsche tot Adorno tot Foucault en anderen een vervangtheorie op te bouwen die verder gaat dan de gedeelde mythe die we geconditioneerd zijn om te geloven. Hoewel het communisme en het dialectische materialisme van Karl Marx zeker thuishoren in de Radicale Cluster, is zijn kritiek op (valse) ideologie, door Friedrich Engels “vals bewustzijn” genoemd, waarin arbeiders door ideologie gebrainwasht worden om tegen hun eigen interesses in ageren, volledig deel van de Theoretische Cluster.

Ethische Verdenking

Tenslotte is het gebied van Ethische Verdenking de Moralistische Cluster, waar zich veel van online links gedachtegoed en linkse acties van vandaag bevinden. De hedendaagse Moralist aanvaardt een gematigde versie van de Theoretische Cluster door te erkennen dat goede intenties een masker kunnen vormen voor onderliggende vooroordelen op individueel of sociaal niveau. Maar de Moralist grijpt tezelfdertijd ook terug op een meer Ethische focus door te eisen dat individuen het Structurele framework begrijpen, zich er tegen verzetten en er zich uiteindelijk van bevrijden. Op zijn extreemst wordt de Moralistische Cluster belichaamd door de “callout”, de fouten en tekorten tegen het licht houden van iemand anders die, hoewel met goede bedoelingen, de linkse idealen verraadt. Die bedoelingen zijn op zich al problematisch, want hoewel ze onschuldig lijken, kunnen ze erin slagen om een kwaadwillig onrecht aan het zicht te onttrekken. De callout eist van het doelwit dat ze hun fout rechtzetten (en zich dus bevrijden van verdenking) door een publieke of semipublieke toegeving van die fout en het veroorzaakte leed, en vergeving te vragen aan een gemeenschap van culturele gelijkgezinden.

De strijd

Links kan ideeën en praktijken overnemen uit elk van de vier kwadranten, maar hoe verder twee principes van elkaar verwijderd zijn, hoe waarschijnlijker het is dat er een spanningsveld ontstaat (mensen zullen dus eerder ideeën en posities overnemen die dichter bij hen staan, voor zover ze streven naar consistentie en samenhang). Veel onderlinge strubbelingen binnen links kunnen op een productieve manier begrepen worden als het resultaat van de afstand tussen posities op de grafiek. De hardlinkse attitude tegenover klassiek links in het bijzonder is geen – of niet per se een –  gevolg van marginalisering of wrok, maar vloeit voort uit het gevoel dat centrumlinks het grootste gevaar vormt voor links en het ware centrum is van reactionaire en conservatieve krachten – het domein waar deze krachten zich verschuilen in plaats van zich openlijk manifesteren en dus op verborgen wijze de mogelijkheid van echte veranderingen tegenwerken.

Het is cruciaal om te begrijpen dat deze strubbelingen niet het resultaat zijn van een debat over praktijk, maar conceptuele basismotieven. Hoewel links het algemeen eens is over haar uiteindelijke doelen (gelijkheid, vrijheid, rechtvaardigheid) gaan de discussies binnen de beweging niet over verschillende tactische methodes, maar fundamentele, uiteenlopende visies over hoe de wereld in elkaar zit. Daarbij komt nog dat deze verschillen niet enkel tussen linkse bewegingen voorkomen, maar zich zelfs binnen dezelfde factie kunnen bevinden. Anti-oppressiebewegingen in het bijzonder kampen met een diepe dissonantie die het resultaat is van posities in te nemen die te ver uit elkaar liggen op de grafiek. De fundamentele aard van deze dissonantie is niet onmiddellijk zichtbaar en er komt wat dieper graven aan te pas om die naar boven te halen. Dus laten we eerst een eenvoudiger conflict op de As van Vertrouwen bekijken binnen het feminisme.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s